ANKARA – BHA
Eğitimci yazar Yalçın Çelik, Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı yıllarında Medine’yi savunan önemli askerî komutanlarından Fahreddin Türkkan Paşa’yı vefatının 78’inci yıl dönümünde rahmet, minnet ve şükranla andı. Türk tarihinin unutulmaz şahsiyetleri arasında yer alan, kamuoyunda Çöl Kaplanı olarak tanınan Fahreddin Paşa’nın Medine Müdafaası sırasında ortaya koyduğu askerî kararlılığın, vatan sevgisinin ve mukaddes değerlere bağlılığının gelecek nesillere aktarılması gerektiğini vurguladı.
22 Kasım 1948 tarihinde hayatını kaybeden Fahreddin Paşa, aradan geçen 78 yıla rağmen Medine savunmasındaki rolü, askerî disiplini ve tarihî sorumluluk anlayışıyla Türk milletinin hafızasındaki yerini koruyor.
Fahreddin Paşa’nın hayatı ve askerî kariyeri
Asıl adı Ömer Fahreddin olan Türkkan Paşa, 1868 yılında o dönemde Osmanlı Devleti sınırları içerisinde bulunan Rusçuk’ta dünyaya geldi. 93 Harbi’nin ardından ailesiyle İstanbul’a yerleşti. 1888 yılında Harp Okulunu, 1891 yılında ise Erkân-ı Harbiye Mektebini tamamlayarak Osmanlı ordusunda kurmay subay olarak görev aldı.
Balkan Savaşları’nda gösterdiği askerî başarılarla dikkat çeken Fahreddin Paşa, Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla birlikte farklı cephelerde sorumluluk üstlendi. 1916 yılında Hicaz bölgesindeki gelişmeler üzerine Medine’ye gönderilerek Hicaz Kuvve-i Seferiyyesi Komutanlığı görevini yürüttü.
Türk tarihçiliği açısından önemli bir başvuru kaynağı olan Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nde yer alan biyografik bilgilere göre Fahreddin Paşa, Medine ve çevresindeki askerî güvenliği sağlamak amacıyla savunma tedbirleri aldı. Kısıtlı askerî imkânlara rağmen şehirdeki direnişi uzun süre devam ettirdi.
Medine Müdafaası: Askerî tarih, inanç ve sorumluluk bilinci
Birinci Dünya Savaşı’nın son dönemlerinde Hicaz bölgesi, Osmanlı Devleti açısından stratejik ve siyasi bakımdan son derece önemli bir cepheydi. İngilizlerin bölgedeki askerî faaliyetleri ve Mekke Şerifi Hüseyin’in Osmanlı yönetimine karşı başlattığı isyan, Hicaz’daki Osmanlı birliklerini zor durumda bıraktı.
Bu gelişmeler sonucunda Medine’nin dış dünyayla bağlantıları büyük ölçüde kesildi. Hicaz Demir Yolu’nun güvenliğinin tehlikeye girmesi, ikmal yollarının kapanması ve askerî desteğin yetersiz kalması savunmayı daha da güçleştirdi.
Fahreddin Paşa, askerlerinin ve şehirde yaşayan insanların karşı karşıya kaldığı açlık, hastalık ve mühimmat sıkıntısına rağmen Medine’nin savunmasını sürdürdü. Tarihî kaynaklarda yaklaşık iki yıl yedi ay olarak ifade edilen bu mücadele, Birinci Dünya Savaşı’nın Hicaz cephesindeki en dikkat çekici askerî direnişlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Türk Tarih Kurumunun Medine Müdafaası hakkındaki açıklamasında da Fahreddin Paşa’nın yetersiz mühimmat ve iaşe şartlarına rağmen savunmayı devam ettirdiği, mukaddes emanetlerin korunmasını önemli bir sorumluluk olarak gördüğü belirtiliyor.
Medine Müdafaası’nı yalnızca askerî bir kuşatma olarak değerlendirmek, olayın tarihî ve manevi boyutunu eksik bırakacaktır. Hz. Muhammed’in (s.a.v.) hicret yurdu ve İslam dünyasının kutsal şehirlerinden biri olan Medine’nin korunması, Osmanlı askerleri açısından dinî hassasiyetlerle de yakından ilişkiliydi.
Bu yönüyle Fahreddin Paşa’nın mücadelesi, Türk askerî tarihinin yanı sıra İslam tarihinin yakın döneminde de önemli bir hatıra olarak yerini aldı.
Mondros Mütarekesi sonrasında da devam eden direniş
30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi’nin 16’ncı maddesi, Hicaz bölgesindeki Osmanlı birliklerinin teslim edilmesini öngörüyordu. Ancak Medine’deki askerî ve haberleşme şartları, emirlerin uygulanması konusunda ciddi sorunlara yol açtı.
Fahreddin Paşa, İstanbul yönetiminden gelen talimatlar ve cephedeki koşullar çerçevesinde bir süre daha savunmayı sürdürdü. Ocak 1919’da Medine’den ayrılmasının ardından esaret hayatı başladı. Önce Mısır’a, daha sonra Malta’ya götürüldü.
Millî Mücadele döneminde serbest bırakılarak 1921 yılında Anadolu’ya gelen Fahreddin Paşa, Cumhuriyet’in ilk yıllarında da devlet hizmetinde bulundu. 1922-1926 yılları arasında Kabil Büyükelçiliği görevini üstlendi.
22 Kasım 1948 tarihinde hayatını kaybeden Fahreddin Paşa’nın askerî ve diplomatik hayatı, Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in kuruluş yıllarına uzanan tarihî sürecin önemli örneklerinden birini oluşturdu.
Eğitimci Yazar Yalçın Çelik: Ecdadın fedakârlığı gelecek nesillere aktarılmalı
Eğitimci yazar Yalçın Çelik, Fahreddin Paşa’nın vefat yıl dönümü dolayısıyla yayımladığı anma mesajında Türk tarihinin önemli şahsiyetlerinin hatıralarını yaşatmanın millî ve manevi bir sorumluluk olduğunu ifade etti.
Çelik, Medine Müdafaası’nın Türk milletinin tarihî hafızasında özel bir yere sahip olduğunu belirterek bu mücadelenin vatan sevgisi, askerî disiplin, sadakat, inanç ve fedakârlık kavramları bakımından genç nesillere anlatılması gerektiğine dikkat çekti.
Tarihî şahsiyetlerin yalnızca isimleriyle değil, yaşadıkları dön...