GSMA Intelligence'ın Huawei işbirliğiyle hazırladığı ve UNESCO Dijital Öğrenme Haftası'nda kamuoyuna duyurulan yeni analiz, dijital okuryazarlık eksikliğinin küresel ekonomi üzerindeki etkilerini gözler önüne seriyor. PRNewswire'ın Paris merkezli haber ajansı İGFA aracılığıyla aktarılan verilere göre, dünya genelinde her üç kişiden birinden fazlası, yani nüfusun yüzde 38'i, mobil geniş bant sinyalinin ulaştığı bölgelerde yaşamalarına rağmen internet kullanmıyor. Bu durumun temel nedeni, bireylerin dijital okuryazarlık yetkinliklerinden yoksun olması olarak tespit edildi.

GSMA Intelligence tarafından kaleme alınan ve Huawei ile ortaklaşa geliştirilen 'Uçurumu Kapatmak: Yapay Zeka Çağında Dijital Okuryazarlığın Geliştirilmesi' başlıklı rapor, dijital becerilerin yetersizliği, kullanıcı güven eksikliği ve yapay zeka okuryazarlığındaki boşluklardan kaynaklanan derin bir uçurumun 3,1 milyar insanı doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor. Araştırma, bu açığın kapatılmasının ekonomik boyutuna da dikkat çekiyor. Sektör uzmanlarının projeksiyonlarına göre, yetkinlik eksikliğinin giderilmesi, 2030 yılına kadar küresel Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'ya (GSYİH) yaklaşık 3,5 trilyon dolarlık bir katkı sağlayabilir. Bu olası ekonomik kazancın yüzde 90'ından fazlasının, düşük ve orta gelirli ülkelerin (LMIC'ler) refahına yansıması bekleniyor. Şu anki veriler, fiziksel mobil geniş bant kapsama alanının dünya nüfusunun yüzde 96'sına eriştiğini göstermektedir.

UNESCO'nun Dijital Öğrenme Haftası kapsamında yayımlanan bu rapor, yapay zekanın hizmetlere erişimin sınırlı olduğu topluluklar için hem bir köprü hem de bir engel teşkil edebileceği ikili yapıyı analiz ediyor. Yapay zeka destekli sesli asistanlar ile görüntü, ses ve video tabanlı uygulamalar, okuryazarlık düzeyi düşük kullanıcıların metin girme zorunluluğunu ortadan kaldırarak erişimi kolaylaştırabilir. Ancak bu gelişmeler, güvenli katılım için gereken güvenlik standartlarını ve eleştirel düşünme becerilerini de aynı oranda yükseltmektedir. Araştırma, kullanıcıların artık yalnızca içerik tüketmekle kalmayıp, veri gizliliğini anlama ve dolandırıcılık ile deepfake gibi siber riskleri tespit etme kapasitesine sahip olmaları gerektiği konusunda uyarıda bulunuyor. Ayrıca, Dünya Bankası istatistiklerine dayanan bulgular, Genel Amaçlı Yapay Zeka (GenAI) okuryazarlığının en yüksek değerli beceri kategorisi olduğunu ve bu alandaki yetkinliğin maaş farkını yüzde 36'ya kadar çıkarabildiğini gösteriyor. Bu oran, hem geleneksel hem de dijital yapay zeka becerilerinden elde edilen getirilerin çok üzerine çıkmaktadır. Yazarlar, temel dijital eğitim alanında hedefe yönelik müdahaleler gerçekleştirilmezse, yapay zekanın hızla yaygınlaşmasının, ağ kapsama alanının tam olduğu bölgelerde bile mevcut eşitsizlikleri daha da derinleştirme riski taşıdığına dikkat çekiyor.

Kırsal ve uzak bölgelerde yaşayan topluluklar, bu bölgelerdeki okullardaki öğrenciler ve öğretmenler, yaşlılar, kadınlar ve kız çocukları gibi dijital dışlanma riskine en açık kesimler, kapsayıcılık girişimlerinin öncelikli hedefleri arasında yer alıyor. Rapor, toplum temelli hizmet sunum modellerinin önemini vurgularken, Huawei'nin 'Skills on Wheels' (Tekerleklerde Beceriler) girişimini sahada kanıtlanmış başarılı bir örnek olarak sunuyor. Bu kapsamda geliştirilen DigiTruck adlı güneş enerjisiyle çalışan mobil sınıflar, özellikle şebekeden bağımsız bölgelere donanım, kırsal bağlantı ve yapay zeka okuryazarlığı eğitimleri dahil olmak üzere uygulamalı eğitimler sağlıyor. 2019 yılından bu yana 'Skills on Wheels' projeleri çerçevesinde düzenlenen kurslar, 21 ülkede 130.000'den fazla kişiye doğrudan ulaşırken, dolaylı yoldan bu projelerden faydalananların sayısının çok daha yüksek olduğu belirtiliyor. DigiTruck eğitmenleri, kursiyerleri edindikleri yeni becerileri çevreleriyle paylaşmaya teşvik ediyor ve bu sürecin pratikte de gerçekleştiği gözlemleniyor. Kenya Bilgi, İletişim ve Dijital Ekonomi Bakanlığı'nın DigiTruck hakkında hazırladığı raporda, ankete katılan kursiyerlerin yüzde 79'unun yeni kazandıkları dijital becerileri aile üyeleri ve akranlarına aktardığına dair bulgular yer alıyor.

Kullanımdaki bu uçurumu kapatmak amacıyla rapor, politika yapıcıları, telekomünikasyon operatörlerini ve teknoloji tedarikçilerini ortak bir zeminde buluşturarak dört temel önceliğe odaklanmaya çağırıyor. İlk olarak, pratik yapay zeka farkındalığı, çevrimiçi güvenlik ve bilgi doğrulama süreçleri temel bir ulusal yeterlilik olarak ele alınmalıdır. İkinci olarak, kullanıcı tarafındaki teknik engelleri en aza indirmek için kamu hizmetlerinde çok dilli sesli ve diyalog tabanlı arayüzlerin benimsenmesi gerekmektedir. Üçüncü öncelik, operatörlerin bağlantı imkânlarını, tedarikçilerin teknolojisini ve yerel sivil toplum kuruluşu ağlarını bir araya getiren sektörler arası ortaklıklar aracılığıyla mobil öğrenim birimlerinin yaygınlaştırılmasıdır. Dördüncü ve son öncelik ise başarının yalnızca stajyer sayısıyla değil, bağımsız görevlerin tamamlanması ve dolandırıcılığa karşı kazanılan dayanıklılık açısından ölçülmesidir.

GSMA Intelligence'ın araştırma ve danışmanlık bölüm başkanı Tim Hatt, konuyla ilgili değerlendirmesinde, 'Dijital okuryazarlık artık sabit eşik değerlerle tanımlanamaz' ifadelerini kullandı. Hatt, açıklamasında, 'Sadece bağlantı yeterli değildir — yetenekler, sistem tasarımı ve güven birbiriyle uyumlu bir şekilde gelişmelidir. Bu trilyonlarca dolarlık fırsatı değerlendirebilmek için, paydaşlar güvenilir topluluk kanalları aracılığıyla katmanlı yapay zeka okuryazarlığını doğrudan günlük yaşamlarına entegre etmelidir' şeklinde konuştu.

Huawei'nin Genel Yayın Yönetmeni Gavin Allen ise mobil sınıfların önemine değinerek, 'Mobil sınıflar, yeterli hizmet alamayan kesimlerin teknolojiye erişim önündeki fiziksel ve psikolojik engelleri aşmalarına yardımcı olma konusunda muazzam bir değer sergilemiştir' dedi. Allen, 'Yerel yönetimler ve sektördeki ortaklarımızla birlikte çalışmaya devam ederek dijital okuryazarlığı teşvik edeceğiz ve yapay zeka ekonomisine geçiş sürecinde kimsenin geride kalmamasını sağlayacağız' açıklamasında bulundu.

Bu sonbaharda Fransa'da, Île-de-France bölgesindeki çeşitli şehirleri kapsayan ve düşük gelirli ile hizmetlerden yeterince yararlanamayan topluluklara dijital beceri eğitimi sunmayı amaçlayan yeni bir DigiTruck programı başlatılacak. Raporun tam metni GSMA Intelligence araştırma portalında mevcuttur: https://www.gsmaintelligence.com/research/research-file-download?reportId=83651&assetId=83691