ANKARA - BHA

Akademik çevrelerdeki etkinliği ve Haber7.com platformundaki köşe yazılarıyla tanınan Prof. Dr. Zakir Avşar, 'Türkiye’nin Enerji Bağımsızlığı ve Türk Dünyası' başlığı altında kaleme aldığı yazıda, bölgesel ve küresel enerji dinamiklerine dair kapsamlı bir değerlendirmede bulundu.

Yazar, metnine güncel jeopolitik gerçekliklere dikkat çekerek başladı. Avşar, bölgenin sürekli bir gerilim ekseninde konumlandığını, bu durumun da günlük hayatın bir parçası haline geldiğini ifade etti. Enerji sorununun taşıdığı aciliyeti vurgulayan akademisyen, dünya genelinde bu alanda ciddi bir arayış sürecinin yaşandığını ve hazırlıksız yakalanan aktörlerin zor bir süreçten geçtiğini bildirdi. Bu olumsuz tabloya karşı Türkiye'nin hem mevcut durumuna hem de geleceğe yönelik planlamalarına atıfta bulunan Avşar, ülkenin bu alanda proaktif bir duruş sergilediğini ve gerekli hazırlıkların tamamlandığını vurguladı.

Konuya ilişkin değerlendirmelerine devam eden Prof. Dr. Avşar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın performansına değindi. Bayraktar'ın, hükümetin en yoğun tempoyla çalışan isimlerinden biri olduğunu belirten yazar, bu çalışkanlığın, ülkenin ve toplumun geleceğe daha güvenli adımlarla yürümesini sağlayan kritik bir etken olduğunu savundu.

Enerji güvenliğinin, bir devletin ekonomik gücünü, sanayiyel üretim seviyesini, dış politikadaki manevra alanını ve ulusal güvenlik önceliklerini doğrudan etkileyen stratejik bir boyut taşıdığını hatırlatan Avşar, bu nedenle konunun basit bir tedarik meselesi olmadığını, derin bir devlet politikası konusu olduğunu ifade etti.

Küresel ölçekteki enerji sisteminde yaşanan jeopolitik değişimler, tedarik zincirindeki belirsizlikler, fiyatların yüksek dalgalanma göstermesi ve düşük karbonlu ekonomiye geçiş süreci, enerji politikalarının yalnızca geleneksel arz güvenliği çerçevesinde ele alınmasını yetersiz kıldığını belirtti. Bu bağlamda, dışa bağımlılığın tamamen sonlandırılması gibi radikal bir hedeften ziyade, enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, yerli potansiyelin verimli kullanımı, altyapı kapasitesinin artırılması ve dış kaynaklı şoklara karşı dirençli bir sistemin inşası olarak tanımlanan 'enerji bağımsızlığı' kavramının yeni bir perspektif kazandığını aktardı.

Türkiye'nin son yıllarda izlediği enerji politikalarını bu yeni perspektif üzerinden değerlendiren Avşar, enerji sisteminde derinlemesine bir yapısal dönüşümün yaşandığını gözlemledi. Karadeniz'deki doğal gaz keşifleri, Gabar'daki petrol üretimi, yenilenebilir enerji kaynaklarındaki kapasite artışı, petrol ve doğal gaz altyapısının çeşitlendirilmesi ile bölgesel enerji bağlantılarının güçlendirilmesi, ülkenin enerji güvenliğini artırmaya yönelik birbirini tamamlayan ve stratejik önem taşıyan politika alanları olarak öne çıktı.

Bakan Alparslan Bayraktar'ın, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki enerji iş birliğine ilişkin yaptığı açıklamaların, bu dönüşümün bölgesel boyutunu net bir şekilde ortaya koyduğunu belirten yazar, söz konusu iş birliğinin üç temel proje etrafında şekillendiğini vurguladı. Bu projeler; Nahçıvan üzerinden Türkiye'ye uzanacak olan elektrik iletim hattı, Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan-Bulgaristan hattındaki yeşil enerji koridoru ve Karadeniz'in altından Avrupa'ya uzanması öngörülen elektrik iletim hattı olarak sıralandı.

Prof. Dr. Avşar, bu projelerin, Türkiye'nin enerji politikasının yalnızca üretim kapasitesini artırma hedefiyle sınırlı kalmadığını, aynı zamanda enerji iletim altyapısının geliştirilmesi, bölgesel elektrik ticaretinin genişletilmesi ve Avrupa enerji piyasalarıyla entegrasyonun derinleştirilmesi gibi hedeflerin de politika gündeminde merkezi bir yer tuttuğunu gösterdiğini ifade etti.

Ülkenin ekonomik büyüme hızı, sanayileşme düzeyi ve sürekli artan nüfus yapısı, enerji talebinin uzun vadede yüksek seyrini koruyacağına dair güçlü sinyaller vermektedir. Bu nedenle stratejik odak noktası, enerji ithalatını sıfırlamak gibi gerçekçi olmayan bir hedefi koymak değil, ithalata bağımlılığın yarattığı kırılganlıkları en aza indirmek ve enerji arzının kesintisizliğini garanti altına almak olmalıdır. Bu denklemin bir sonucu olarak yerli üretim, kaynak çeşitlendirmesi ve altyapı kapasitesinin önemi kaçınılmaz biçimde öne çıkmaktadır.

Yerli petrol ve doğal gaz üretiminin artırılması, enerji ithalat maliyetinin düşürülmesi ve dış tedarik kaynaklarından kaynaklanabilecek jeopolitik risklerin sınırlandırılması açısından kritik bir rol üstlenmektedir. Bu politikanın en somut örnekleri, Karadeniz'deki Sakarya Gaz Sahası ve Gabar bölgesindeki petrol üretim faaliyetleri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bununla birlikte, ülkenin toplam enerji ihtiyacının büyüklüğü göz önüne alındığında, yerli hidrokarbon üretimindeki artışların kısa vadede dışa bağımlılığı tamamen ortadan kaldırmayacağı gerçeği kabul edilmelidir. Bu süreçteki asıl ve temel kazanım, enerji arz sepetinin genişletilmesi ve ithalata bağlı risklerin yönetilebilir bir seviyeye çekilmesidir.

Dolayısıyla, Türkiye'nin enerji bağımsızlığı açısından ulaştığı nokta, mutlak bir bağımsızlıktan çok, 'stratejik enerji özerkliğinin' güçlendirilmesi şeklinde tanımlanması daha doğru olacaktır.

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki enerji ilişkileri, son yirmi yıllık süreçte bölgesel enerji jeopolitiğinin en önemli unsurlarından biri haline gelmiştir. Bakü-Tiflis-Erzurum doğal gaz boru hattı, Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattı ve TANAP hattı, Hazar havzasındaki hidrokarbon kaynaklarının Türkiye ve Avrupa pazarlarına ulaştırılmasında hayati ve kritik işlevler üstlenmiştir.

TANAP üzerinden bugüne kadar 100 milyar metreküp doğal gaz akışı sağlanmış olup, bu hat Avrupa'nın genel arz güvenliğine önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. İki ülke arasındaki bu ilişkinin stratejik derinliği, enerji sistemlerinin birbirini tamamlayan niteliklerinden kaynaklanmaktadır. Azerbaycan'ın sahip olduğu hidrokarbon üretim kapasitesi ile Türkiye'nin yüksek enerji talebi, gelişmiş altyapısı ve Avrupa piyasalarına olan bağlantıları, karşılıklı ekonomik bağımlılığı pekiştiren sağlam bir yapı oluşturmaktadır.

Bu noktada, Türkiye'nin üstlendiği rol klasik bir transit ülke tanımının çok ötesine geçmektedir. Türkiye, yalnızca enerji kaynaklarının taşındığı coğrafi bir güzergâh olmanın ötesinde, enerji ticaretinin gerçekleştirildiği, kaynakların farklı pazarlara yönlendirildiği ve elektrik sistemlerinin birbirine bağlandığı bölgesel bir merkez olma kapasitesine sahiptir.