ANKARA - BHA 

MEB İLKSAN Genel Müdürü Mintez Şimşek, Genel Müdürü Mintez Şimşek, "Avrupa ülkelerinde emeklilik sistemi çıkmaz sokağa girdi Almanya emeklilik yaşını 70’e çıkarıyor, çözüm yaşta mı?" başlıklı yazısında şu ifadelere yer verdi:

"Genç nüfus oranında ki azalmaya paralel olarak toplam işgücüne katılım sayısı da hızla azalan Avrupa Birliği (AB), artan kamu borçları ve son yıllarda sürekli negatif seyreden çalışan-emekli oranı ile yaşlanan nüfusun sürekli artış göstermesi nedeniyle, emeklilik yaşını kademeli olarak yükseltmeyi hedefleyen yasal düzenlemeler yapıyor.  

2026 yılı itibariyle, Avrupa Birliği'nde (AB) ortalama emeklilik yaşı, erkeklerde 64,7, kadınlarda için ise 64 seviyesinde olup ortalama yaşam süresinin her yıl biraz daha yükselmesi ve istihdam oranlarının her yıl biraz daha azalması sebebiyle, emeklilik yaş sınırının gelecek dönemde daha da yükseltilebileceği öngörülüyor.

AB’nin lokomotif ülkesi Almanya’da, bazı kısımları halen tartışılmakta olan 2026 yılı emeklilik reform planıyla; 2031-2041 yılları arasında normal emeklilik yaşının 67’den 67,5’e çıkarılmasını ve ilerleyen süreçte de bu yaş sınırının erkekler için 70’e çıkarılması amaçlanmakta, yeni sosyal güvenlik yasası düzenlemesi ile halen uygulanmakta olan 63 yaşındaki kesintisiz erken emeklilik uygulamasının da kaldırılması planlanmaktadır.

Emeklilik yaşını otomatik olarak, ortalama yaşam beklentisine bağlayan AB ülkelerinden olan Danimarka'da ise emeklilik yaş sınırının 2040 yılında 70'e yükseltilmesi kararlaştırılmış olup gelecek kuşaklarda artacak olan ortalama yaşam süresi dikkate alınarak, emeklilik yaşının 74’ün üzerine çıkarılabileceği de tartışılmaktadır.

Öte yandan emeklilik sistemi yaş uygulamalarında en toleranslı ülkelerden birisi olan Fransa’da ise emeklilik yaşının 62’den 64’e çıkarılmasını öngören yasa 2023 yılında kabul edilmiş ve/fakat artan toplumsal tepkiler nedeniyle, söz konusu reform yasasının uygulaması Ocak 2028'e kadar askıya alınmıştır.

Fransa’da mevcut durumda, 2023 yılı ve öncesinde yapılan sosyal güvenlik reformları ile belirlenen kademeli geçiş süreci nedeniyle güncel yasal emeklilik yaşı 62 yaş 9 ay seviyesindedir. Bununla birlikte 2023 yılında çıkarılan yasanın dayanağı olarak gösterilen, sosyal güvenlik aktüerya raporlarında da ifade edildiği üzere, Fransa’da ki emeklilik sisteminin, mevcut yaş skalası ile sürdürülebilir olmadığı ve emeklilik yaşının 64 ve üzerine çıkarılmasının kaçınılmaz olduğu anlaşılmaktadır.  

AB ülkeleri içerisinde ortalama emeklilik yaşının en düşük olduğu Slovakya’da, yasal emeklilik yaş skalası, kadınlar ve erkekler için 63 yaş 6 aydan başlamaktadır. AB ülkeleri içerisinden kadınların en erken emekli olduğu Polonya’da ki emeklilik yaş skalası ise kadınlar için 60, erkekler için ise 65'tir.

Avrupa ülkelerinin özellikle son 15 yıllık sosyal güvenlik politikalarına bakıldığında; AB ülkelerinin neredeyse tamamının, artan yaşlı nüfus ve sosyal güvenlik ek bütçe yükleri nedeniyle emeklilik yaşlarını kademeli olarak yükselttiği görülmektedir. Diğer taraftan birçok AB ülkesinin ise (örneğin Danimarka ve Estonya) emeklilik yaşının doğrudan doğruya ortalama yaşam süresi endeksine bağlandığı ve bununla eşgüdümlü olarak da emeklilik yaşının öncelikle erkeklerde olmak üzere 70 ve üstüne çıkarması planlanmaktadır.

Bugün Avrupa'daki emeklilik yaşları, aşağıda ki tabloda detayları sunulduğu üzere, genel olarak 3 ana grupta toplanmaktadır.

Yaş Skalası

Ülke Grubu / Örnekler

Durum

49- 62 Yaş (En Genç)

Türkiye, Polonya (kadınlar), Ukrayna, Slovenya, Lüksemburg

Erken emeklilik hakları ve özel yasalarla korunan en düşük dilim.

63- 65 Yaş (Orta Dilim)

Fransa, Belçika, Avusturya, Romanya, Macaristan

Avrupa'nın geleneksel standart emeklilik aralığı (Birçoğu kademeli olarak yükseltiyor).

66- 67 Yaş (En Yüksek)

Almanya, İtalya, Danimarka, Hollanda, İzlanda

Yaşam beklentisine paralel olarak emeklilik yaşını en çok yukarı çeken ülkeler.

Çoğu Avrupa ülkesi Emeklilik yaşının belirlenmesinde; ülkemizde de olduğu gibi kadın çalışanlara pozitif ayrımcılık yapılarak, kadınların daha erken emekli olması amaçlanmaktadır. Avrupa ülkelerinde ki cinsiyete dayalı emeklilik yaş dağılımının halihazırdaki durumu aşağıdaki tabloda detaylı olarak verilmiştir.

- Yalnızca Emeklilik Yaşının Yükseltilmesi, Sürdürülebilir Bir Çözüm Olabilir Mi?

AB ülkelerinin, emeklilik sistemindeki krizi aşmak için tek çözüm olarak gördükleri “ortalama emeklilik yaşının, ortalama yaşam süresi endeksine bağlanması” politikasının sürdürülebilirliği de tartışmalıdır.

Çünkü, emeklilik yaşının ortalama yaşam süresine endekslenmesi ve bu itibarla sürekli yaş yükseltilmesi, mali açıdan bütçe dengesini koruyan etkili bir araç olsa da sosyal ve ekonomik açıdan, tek başına ve tam anlamıyla sürdürülebilir bir çözüm olmayacaktır.

Avrupa Komisyonu ve OECD verilerine göre emeklilik yaşının, artan ortalama yaşam süresine paralel olarak yükseltilmesi politikası; emekli kesime aktarılan kamusal harc...