ANKARA - BHA

Takvimler 10 Kasım 1938'i gösterdiğinde, İstanbul'daki Dolmabahçe Sarayı'ndan gelen haber Türkiye'yi derin bir yasa boğdu. Millî Mücadele'nin Başkomutanı, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk, saat 09.05'te 57 yaşında yaşamını yitirdi.

Aradan geçen 88 yıla rağmen Atatürk'ün askerî başarıları, bağımsızlık mücadelesindeki liderliği, Cumhuriyet'in kuruluşundaki rolü ve gerçekleştirdiği reformlar Türkiye'nin tarihinde belirleyici bir yer tutmaya devam ediyor.

Her yıl 10 Kasım'da saat 09.05'te Türkiye'nin dört bir yanında hayat kısa bir süreliğine duruyor. Çalan sirenler eşliğinde vatandaşlar, Cumhuriyet'in kurucusunu saygı duruşuyla anıyor.

1881'de Selanik'te başlayan yaşamı, Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarından Birinci Dünya Savaşı'na, Millî Mücadele'den Cumhuriyet'in ilanına uzanan tarihsel dönüşümün merkezinde yer aldı.

Selanik'te başlayan bir yaşam

Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik'te Ali Rıza Efendi ve Zübeyde Hanım'ın çocuğu olarak dünyaya geldi.

İlköğrenimine annesinin isteğiyle mahalle mektebinde başlayan Mustafa Kemal, daha sonra Şemsi Efendi Mektebi'ne geçti.

Askerlik mesleğine ilgisi nedeniyle eğitimini Selanik Askerî Rüştiyesi'nde sürdürdü. Ardından Manastır Askerî İdadisi'ni bitirdi ve 1899'da İstanbul'daki Harp Okulu'na girdi.

1902 yılında teğmen rütbesiyle Harp Okulu'ndan, 1905 yılında ise kurmay yüzbaşı olarak Harp Akademisi'nden mezun oldu.

Genç bir subay olarak görev yaptığı Şam, Manastır ve Selanik'te askerî deneyim kazanan Mustafa Kemal, Osmanlı Devleti'nin siyasi ve toplumsal sorunlarına da yakından tanıklık etti.

Çanakkale'de tarihin akışını değiştiren komutan

Mustafa Kemal'in askerî liderliğinin geniş kitlelerce tanınmasını sağlayan dönüm noktalarından biri Çanakkale Savaşları oldu.

1915 yılında 19. Tümen Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, İtilaf Devletleri'nin Gelibolu Yarımadası'na yönelik harekâtında önemli görevler üstlendi.

Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar'daki muharebelerde gösterdiği komuta başarısı, Çanakkale savunmasında belirleyici rol oynadı.

Conkbayırı'nda göğsüne isabet eden şarapnel parçasının cebindeki saate çarpması, Mustafa Kemal'in ölümden kurtulduğu anlardan biri olarak tarihe geçti.

Çanakkale'deki başarılarının ardından "Anafartalar Kahramanı" olarak tanınan Mustafa Kemal, ilerleyen yıllarda Doğu Cephesi ile Suriye ve Filistin cephelerinde de görev yaptı.

Ancak onu Türkiye tarihinin en önemli isimlerinden biri haline getirecek süreç, Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından başladı.

19 Mayıs 1919: Bağımsızlık mücadelesine ilk adım

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı topraklarının işgal edilmeye başlanması, Anadolu'da yeni bir direniş hareketinin doğmasına neden oldu.

Mustafa Kemal Paşa, 16 Mayıs 1919'da İstanbul'dan Bandırma Vapuru ile yola çıkarak 19 Mayıs'ta Samsun'a ulaştı.

Samsun'a çıkışı, Türk Kurtuluş Savaşı'nın başlangıcı olarak kabul edildi.

22 Haziran 1919'da yayımlanan Amasya Genelgesi'nde, vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğu belirtilerek bağımsızlığın milletin azim ve kararıyla sağlanacağı vurgulandı.

Ardından Erzurum ve Sivas kongrelerinde millî bağımsızlık mücadelesinin temel ilkeleri belirlendi. Manda ve himaye reddedilirken millet iradesine dayanan bir yönetim anlayışının temelleri atıldı.

23 Nisan 1920: Millî egemenliğin merkezi Ankara

Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğinde 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Ankara'da açıldı.

TBMM'nin açılması, bağımsızlık mücadelesinin milletin temsilcilerinden oluşan bir meclis eliyle yürütülmesi açısından tarihî bir dönüm noktası oldu.

Mustafa Kemal, Meclis ve Hükümet Başkanı seçilerek Millî Mücadele'nin hem askerî hem de siyasi yönetimini üstlendi.

Birinci ve İkinci İnönü savaşlarının ardından 1921'de gerçekleştirilen Sakarya Meydan Muharebesi, bağımsızlık mücadelesinin en önemli aşamalarından birini oluşturdu.

Sakarya'da elde edilen zaferin ardından TBMM tarafından Mustafa Kemal Paşa'ya 19 Eylül 1921'de "Gazi" unvanı ve "Mareşal" rütbesi verildi.

26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz ise savaşın askerî sonucunu belirleyen harekât oldu.

30 Ağustos'ta kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin ardından Türk ordusu ilerleyişini sürdürerek 9 Eylül 1922'de İzmir'e ulaştı.

Böylece Anadolu'nun işgalden kurtarılması yolunda belirleyici askerî zaferler kazanıldı.

29 Ekim 1923: Cumhuriyet'in ilanı

Kurtuluş Savaşı'nın ardından 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması, Türkiye'nin uluslararası alandaki konumunu ve bağımsızlığını güvence altına alan temel belgelerden biri oldu.

29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisinde Cumhuriyet ilan edildi.

Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Bu görevi, hayatını kaybettiği 1938 yılına kadar sürdürdü.

Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte egemenliğin millete ait olduğu yönetim anlayışı anayasal düzende aç...